Ածական անուն
Առարկայի հատկանիշ ցույց տվող բառերը ածականներն են: Օրինակ՝ ծանր բեռ, երկարավուն սենյակ, անշահախնդիր ընկերություն:
Ածականները պատասխանում են ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր հարցերին:
Ածականները չեն հոլովվում, բայց եթե խոսքի մեջ հանդես են գալիս գոյականաբար, կարող են հոլովվել եզակի և հոգնակի թվով: Օրինակ՝ Սպիտակը մաքրության խորհրդանիշն է: Ես խաղում եմ սպիտակներով:
Բայց կան բառեր, որոնք հավասարապես կարող են հանդես գալ և՛ իբրև գոյական, և՛ իբրև ածական:
Օրինակ աղքատ, բարեկամ, խենթ, դավաճան, խավար, ծերունի, հիվանդ, հարևան, հարազատ, հարուստ, գող, որբ, սուտասան, սուրբ, դպրոցական, զինվորական, կտրիճ և այլն:
Ածականները, ըստ իմաստի, լինում են որակական և հարաբերական:
Որակական ածական
Որակական ածականը ցույց է տալիս առարկայի որակը, որպիսությունը, հատկությունը, որը հատուկ է տվյալ առարկային։ Որակական ածականներն ունեն համեմատութան երեք աստիճան՝ դրական, բաղդատական, գերադրական։
- Դրական աստիճանը ածականի ուղիղ ձևն է, որը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշն ինքնին՝ առանց համեմատելու այլ առարկաների հետ։
Օրինակ՝ լավ մարդ։
- Բաղդատական աստիճանը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշի ավել կամ պակաս լինելը նույն հատկանիշի նկատմամբ։
Կազմվում է ածականի դրական աստիճանին ավելացնելով ավելի (առավելական բաղդատական), նվազ կամ պակաս (նվազական բաղդատական ) բառերը։ Օրինակ՝ ավելի լավ մարդ, պակաս լավ մարդ։
- Գերադրական աստիճանը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշի գերազանց լինելը այլ առարկանների նույն հատկանիշից։
Կազմվում է ածականի դրական աստիճանին ավելացնելով ամենից բառը կամ ֊ամենա նախածանցը կամ էլ ֊(ա)գույն վերջածանցը։ Օրինակ՝ ամենից լավ մարդ, ամենալավ մարդ, լավագույն մարդ։
Հարաբերական ածական
Հարաբերական ածականը ցույց է տալիս ինչ֊որ մի առարկայի հատկանիշը մեկ այլ առարկայի հարաբերությամբ։
Հարաբերական ածականը ցույց է տալիս առարկայի՝
- ինչից լինելը՝ բրոնզաձույլ արձան, կաշվե պայուսակ,
- որ տեսակին պատկանելը՝ ավարտական դասարան,
- ինչին կամ ում պատկանելը՝ հայրական տուն։
Գրի՛ր վարժությունները։
1. Ընդգծի՛ր ածականները․ որոշի՛ր տեսակը (որակական (դրական, բաղդատական, գերադրական)և հարաբերական:
Երկաթե(Հարաբերական ածական) կամք, կապույտ(Հարաբերական ածական) աչքեր, ամենից լավ(Որակական, գերադրական աստիճան) տուն, խոր (Որակական)միտք , ավելի թեթև (որակական, բաղդատական աստիճան) աշխատանք, ամենալավ (գերադրական աստիճան) ընկեր, տափակ (որակական ածական) տանիք, թարմ ձուկ , ավելի մեծ ծառ,(որակական, բաղդատական աստիճան) սլացիկ բարդի, ոսկի բնավորություն (հարաբերական ածական) , տափակ խոսք, սուր աչք, խոր ձոր, հայրական օջախ (հարաբերական), ընկերական խաղ (հարաբերական), ֆուտբոլային թիմ (հարաբերական):
2. Տրված բառերից յուրաքանչյուրին «ինչպիսի՞» հարցին պատասխանող մի քանի բառ ավելացրո՛ւ(աշխատիր չկրկնել): Որոշի՛ր ածականների տեսակները (որակական, հարաբերական)։
Օրինակ՝ քարե, բարձր, երկհարկանի, բնակելի, գեղեցիկ տուն:
Քույր – ժպտերես, բոյով
, եղբայր – կատակասեր, բարի
մայր – հոքատար,
. հայր,
տատիկ,
պապիկ:
3. Տրված գոյականներին այնպիսի ածանց ավելացրո՛ւ կամ հանի՛ր, որ դառնան ածականներ, ։
Գիշեր, վեճ, շղթա, ընկեր, ֆուտբոլ, սեր, վախ, ուրախություն, ժպիտ, լույս, հույս քար, լրջություն, համերաշխություն, մայր, խաղ։
4. Ա և Բ շարքի համապատասխան արմատներով կազմի՛ր բարդ բառեր: Կազմածդ բառերն ի՞նչ խոսքի մաս են։
Ա) հաստ, թանկ, խիստ, սաղարթ, առատ, հորդ
Բ) պահանջ, խիտ, ձեռն, գին, բուն, առատ
թանկագին, հաստաբուն,
Ա) աստղ, փուշ, շեկ, քաղցր, արագ, գիրկ
Բ) համ, հեր, վազ(ք), տերև, զարդ, բաց
քաղցրահամ
5. Բառաշարքերում ընդգծի՛ր 5 ածական:
1.Անգղ, ցածր, վատ, ավարտ, ծանր, ավազան, մանուշակագույն, գրտնակ, գոտի, ագահ:
2.Առասպել, կաղ, ամայի, գորգ, ամբոխ, աշխույժ, անիվ, մեծագույն, աղմկոտ, գետին:
3. Երգեցիկ, ամփոփում, արդարադատ, ազգանուն, հպարտ, բազմություն, անկախ, հոգնակի, վազք, ընկերություն:
6.Գրիր տրված բառերի նույնարմատ հականիշ ածականները:
Գեղեցիկ-
շքեղ-
ցածրակարգ-
երերուն-
տարակուսելի-
ներքուստ-
զարդարուն-
ամոթխած-
անաղմուկ-
անարատ-
քաղցրահամ-
ծանրաբարո-
ժպտադեմ-
բարեգութ-
արդարացի-
լավագույն-
նորագույն-
7. «Ինչպիսի՞» հարցին պատասխանող բառերը տեքստից գտի՛ր և հանի՛ր:
Ասում են, թե դաժան կոկորդիլոսն իր խեղճ զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է` վայրենի կոկորդիլոսը թշվառ զոհին խղճո՞ւմ Է: Գիտակ մարդիկ ասում են, որ կերածը մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում ուրիշ գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող արցունքանման հեղուկ է առաջանում: Այդ սուտ, կեղծավոր լացը նկատի ունեն. երբ մեկի մասին ասում են, թե՝ «կոկորդիլոսի արցունք Է թափում»: